Tekst powstał w ramach XXII Ogólnopolskiego Konkursu Papieskiego dla uczniów szkół średnich. Publikujemy go w ramach cyklu prezentującego perspektywy młodych osób. Hasło tej edycji brzmiało „Słowa robią różnicę”. Uczestnicy pisali o odpowiedzialności za słowa, znaczeniu dialogu, etyce komunikacji oraz roli słowa w głoszeniu prawdy. Temat poniższego eseju: „Słowo jako przestrzeń spotkania – jak dialog może budować relacje między ludźmi?”.
Słowa są jednym z fundamentów naszego funkcjonowania. Umożliwiają nie tylko komunikację, ale także wejście w dialog, który może budować relacje międzyludzkie, ekumeniczne oraz wielopłaszczyznowe. Poprzez rozważne wykorzystanie słowa – zarówno słowa ludzkiego, jak i Słowa Bożego, możemy przyczyniać się do budowania cywilizacji miłości, zaczynając od codziennych spotkań z drugim człowiekiem.
Dialog jest nieodłącznym elementem każdej ze sfer naszego życia. Każdy z nas jest powołany do dialogu, do służenia innym poprzez słowo, ale też do niesienia Dobrej Nowiny, co podkreśla Jan Paweł II: „powołanie chrześcijańskie: służyć i królować”[1]. W tej perspektywie wszyscy jesteśmy zaproszeni do otwartości na dialog – niesienia innym, poprzez słowo, „radości i nadziei, których źródłem jest Bóg”[2].
Rozmowa pomaga nam w codziennych sytuacjach – w lepszym zrozumieniu siebie, drugiej osoby, budowaniu trwałych więzi, ale też w dojrzewaniu do pewnych wyborów i decyzji. Relacja Teresy i Andrzeja w utworze „Przed sklepem jubilera”[3], w przeciwieństwie do relacji Anny i Stefana, ukazuje wagę dialogu w tworzeniu dojrzałej więzi, opartej na zrozumieniu, odpowiedzialności i świadomym budowaniu relacji.
Opisana historia ukazuje, że relacja wymaga zaangażowania dwóch stron i opiera się nie tylko na uczuciach, ale przede wszystkim na świadomej rozmowie prowadzącej do lepszego zrozumienia siebie, drugiej osoby oraz budującej dojrzałe, zakorzenione w sercu więzi.
W codziennym funkcjonowaniu oraz budowaniu relacji niezwykle ważne jest również wsparcie dla drugiej osoby, które może przejawiać się w pocieszaniu, podnoszeniu na duchu oraz napominaniu z miłością, jeśli zauważamy, że dana sytuacja nie służy drugiej osobie. Należy przy tym pamiętać o rozważnym i odpowiednim doborze wypowiedzi, gdyż „słowa mogą zarówno budować, jak i niszczyć”[4]. Wspomniany cytat uświadamia nam, że możliwość używania słowa jest potężnym narzędziem, które wykorzystane z rozwagą może przyczynić się do wzrostu i rozwoju otaczających nas rówieśników.
W naszym otoczeniu nie możemy zapominać o osobach zmagających się z zaniżonym poczuciem własnej wartości. W wielu przypadkach zaniedbane relacje międzyludzkie uniemożliwiają takim osobom odbycie szczerej rozmowy. Warto, kierując się postawą otwartości na dialog, podchodzić do takich osób z chęcią wysłuchania. Istotne jest też, abyśmy mieli w swoim gronie osoby, na które zawsze możemy liczyć, co do których mamy pewność, że potrafią nas wysłuchać i poświęcić nam swój czas i uwagę. W życiu Jana Pawła II filarem wsparcia był jego ojciec. Po śmierci swojej matki Emilii, ojciec przyszłego Papieża poświęcał synowi swoją uwagę i czas[5], co pomogło Wojtyle znieść ciężki okres w swoim życiu oraz zaowocowało w działaniach kapłańskich Wojtyły, w szczególności w spędzaniu czasu z młodzieżą („1 czerwca 1980, na stadionie w Paryżu, doszło do pierwszego w historii papiestwa dialogu Ojca Świętego z młodzieżą. Papież cierpliwie, przez trzy godziny, odpowiadał na pytania młodych ludzi”[6]), okazując w ten sposób zainteresowanie życiem młodych ludzi oraz dając do zrozumienia, że należy dbać o młodzież, gdyż to właśnie młodzież jest „przyszłością świata i nadzieją Kościoła”[7].
Troszcząc się o innych, musimy pamiętać, aby uświadamiać innych o konsekwencjach wypływających z konkretnych czynów, w tym z aborcji. Warto zadbać o dialog mający na celu wysłuchanie obydwu ze stron, pamiętając jednak, że zabójstwo zawsze ciągnie za sobą konsekwencje, które „na pierwszy rzut oka” mogą być przysłonięte przez niewłaściwe wykorzystanie słowa – manipulację, co zostało ukazane w fabule filmu „Okno na przyszłość”[8]. W tym przypadku dialog można rozumieć jako rozmowę uświadamiającą społeczeństwu skutki wynikające z dopuszczenia się zabójstwa drugiego człowieka, rozwiewającą wątpliwości i pytania dotyczące godności ludzkiego życia oraz skłaniającą do refleksji nad wartością życia. Zgodnie z encykliką Veritatis splendor to „służba drugiemu człowiekowi, pomaga wzrastać i dążyć do szczęścia”[9]. Służba, którą można odbierać zarówno w kontekście niesienia chęci do rozmowy o konsekwencjach niedopuszczalnych czynów, jak również odpowiedzialnego podejmowania decyzji, w służbie swojemu zdrowiu psychicznemu oraz otoczeniu.
Obserwując nasze otoczenie, warto zwrócić uwagę również na inne kwestie, które dla nas – chrześcijan – są nieakceptowalne. Warto poprzez dialog z odpowiednimi instytucjami, dążyć do poprawy idei godzących w uczucia religijne chrześcijan, jak i wyznawców innych religii. Jednak dialog oparty na prawdzie może prowadzić do napięć. W tym aspekcie szczególnie ważna jest odwaga i wierność wartościom[10], choć może być to niekomfortowe i wymagające doświadczenie. Należy pamiętać, że to właśnie trudne sytuacje ukazują wnętrze serca oraz podkreślają wartość dialogu.
W kontekście religii istotny jest dialog ekumeniczny i międzyreligijny[11], w szczególności zwracając uwagę na elementy łączące wyznawców poszczególnych odłamów[12] i religii, które wpływają również na kulturę, tradycję oraz osobowość wyznawców danych systemów religijnych. Jan Paweł II podkreślał, że „Naród istnieje „z kultury” i „dla kultury” – dlatego właśnie jest ona tym wielkim wychowawcą ludzi”[13]. Kultura pozwala budować tożsamość, ale może też stać się przestrzenią do spotkania i dzielenia się swoimi wartościami oraz doświadczeniami. Dialog pomaga budować wzajemne zaufanie i prowadzi do lepszego zrozumienia nie tylko wyznawców danej religii, a patrząc szerzej – pomaga odkrywać różne perspektywy patrzenia na codzienne zmagania (co dobrze przedstawiają słowa: „Umiemy się tylko kłócić albo kochać, ale nie umiemy się różnić pięknie i mocno”[14], pośrednio ukazujące, że wybór merytorycznej rozmowy mającej na celu twórczą wymianę opinii, czasami wymaga wyjścia ze swojej strefy komfortu, aby dostrzec nową perspektywę i lepiej zrozumieć potrzeby drugiego człowieka).
Dobrze prowadzonym dialogiem przyczyniamy się do budowania cywilizacji miłości opartej na „uniwersalnych wartościach pokoju, solidarności i wolności, które znajdują pełne urzeczywistnienie w Chrystusie”[15]. Przez mądrze dobrane i wypowiadane słowa możemy nieść Dobrą Nowinę oraz pokazywać innym Chrystusa poprzez służbę ludziom w codzienności, gdyż „rozum potrzebuje oprzeć się w swoich poszukiwaniach na ufnym dialogu i szczerej przyjaźni”[16]. Dialog sprzyja tworzeniu dojrzałych więzi, opartych na zrozumieniu i odpowiedzialności, pamiętając też o wsparciu i zauważeniu osób będących w potrzebie słowa. Rozmowa daje nam szansę na uświadomienie drugiej osoby o konsekwencjach wypływających z konkretnych czynów. W ten sposób możemy mądrze, z miłością zapobiegać czynom naruszającym dobro danej osoby, jak również jej otoczenia. Rozmowa pozwala nam podejmować dyskusje o kwestiach godzących w dobro człowieka, co wymaga odwagi i może prowadzić do konfliktów oraz wiązać się z trudnymi emocjami, jednocześnie ukazując wierność prawdzie. W dialogu możemy też odnaleźć przestrzeń do poznawania innych kultur, budowania mostów kulturowych oraz odkrywania nowego spojrzenia na doświadczenia życiowe.
Niech podejmowany przez nas dialog stanie się formą mądrego zaangażowania w walkę „w imię prawdy i dobra”[17].
Przypisy
- Jan Paweł II, Encyklika Redemptor Hominis, 1979, nr 21.
- Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei, Lublin, 1994, s. 36.
- K. Wojtyła, Przed sklepem jubilera, Poznań, 1981, Akt I.
- P. Kosiński, Dająca życie i niszcząca moc słowa [online], https://deon.pl/wiara/dajaca-zycie-i-niszczaca-moc-slowa,3179906 [dostęp: 05.05.2026].
- Bibliografia Jana Pawła II [online], https://www.centrumjp2.pl/biografia-jana-pawla-ii/ [dostęp: 05.05.2026].
- Polskie Radio, Jan Paweł II – patron młodych [online], https://www.polskieradio.pl/367,jp-ii/7141,patron-mlodych [dostęp: 05.05.2026].
- Jan Paweł II, Słowa wypowiedziane podczas inauguracji pontyfikatu, Watykan, 22 października 1978.
- S. Stankiewicz, Okno na przyszłość, 2025, https://youtu.be/VFflG0t_kkg?si=muUKgLhjP_Bi22tD [dostęp: 05.05.2026].
- Jan Paweł II, Veritatis splendor, 1993, nr 95.
- Ibidem. (odwołanie do przypisu nr 9 – Veritatis splendor).
- Jan Paweł II, List apostolski Tertio Millennio Adveniente do biskupów, duchowieństwa i wiernych w związku z przygotowaniem Jubileuszu roku 2000, 1994, r. 3.
- Jan Paweł II, Encyklika Redemptor Hominis, 1979, nr 6.
- Jan Paweł II, Przemówienie wygłoszone 2 czerwca 1980 roku w UNESCO.
- A. Liberacka, Abyśmy byli jedno [online], https://stacja7.pl/temat-numeru/aby-byli-jedno/ [dostęp: 06.05.2026].
- Jan Paweł II, List apostolski Tertio Millennio Adveniente do biskupów, duchowieństwa i wiernych w związku z przygotowaniem Jubileuszu roku 2000, 1994, nr 52.
- Jan Paweł II, Fides et ratio, 1998, nr 33.
- P. Turzyński, O trudnym świecie i pogodzie, „Wychowawca”, 2024, wydanie nr 5, s. 18.
Bibliografia
- Biografia Jana Pawła II [online].
https://www.centrumjp2.pl/biografia-jana-pawla-ii/ [dostęp: 05.05.2026]. - Jan Paweł II, Encyklika Redemptor Hominis, 1979.
- Jan Paweł II, Fides et ratio, 1998.
- Jan Paweł II, List apostolski Tertio Millennio Adveniente do biskupów, duchowieństwa i wiernych w związku z przygotowaniem Jubileuszu roku 2000, 1994.
- Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei, Lublin, 1994.
- Jan Paweł II, Przemówienie wygłoszone 2 czerwca 1980 roku w UNESCO.
- Jan Paweł II, Słowa wypowiedziane podczas inauguracji pontyfikatu, Watykan, 22 października 1978.
- Jan Paweł II, Veritatis splendor, 1993.
- Kosiński P., Dająca życie i niszcząca moc słowa [online].
https://deon.pl/wiara/dajaca-zycie-i-niszczaca-moc-slowa,3179906 [dostęp: 05.05.2026]. - Liberacka A., Abyśmy byli jedno [online].
https://stacja7.pl/temat-numeru/aby-byli-jedno/ [dostęp: 06.05.2026]. - Polskie Radio, Jan Paweł II – patron młodych [online].
https://www.polskieradio.pl/367,jp-ii/7141,patron-mlodych [dostęp: 05.05.2026]. - Stankiewicz S., Okno na przyszłość, 2025.
https://youtu.be/VFflG0t_kkg?si=muUKgLhjP_Bi22tD [dostęp: 05.05.2026]. - Turzyński P., O trudnym świecie i pogodzie, „Wychowawca”, 2024, wydanie nr 5.
- Wojtyła K., Przed sklepem jubilera, Poznań, 1981.
